Ως την κρισιμότερη συγκυρία για τα ελληνοτουρκικά από το 1974 χαρακτήρισε την τωρινή περίοδο ο Ευριπίδης Στυλιανίδης κατά τη διάρκεια ομιλίας του στην ημερίδα που πραγματοποίησε την Παρασκευή 7 Φεβρουαρίου στην Κομοτηνή η Αντιπροσωπεία Κομοτηνής του Ελληνικού Οργανισμού Πολιτικών Επιστημών (Ε.Ο.Π.Ε) και το Νεανικό Τμήμα αυτού (Ε.Ο.ΝΕ.Π.Ε).
Ο Βουλευτής Ροδόπης χαρακτήρισε τον Ερντογάν ως έναν «χαρισματικό ηγέτη που έχει κάνει πολλά πράγματα για το λαό του», θεωρώντας όμως πως είναι στρατηγικό λάθος η απομάκρυνση της Τουρκίας από τη Δύση και ο εναγκαλισμός της με το ακραίο Ισλάμ, πολιτική για την οποία όπως είπε επέδρασε καταλυτικά ο Αχμέτ Νταβούτογλου ο οποίος «επηρέασε αρνητικά τον προσανατολισμό της γείτονος μετατρέποντας την από ευρωπαϊκή δύναμη σε αναθεωρητική δύναμη».
Παράλληλα, ο Ευριπίδης Στυλιανίδης στάθηκε και στην ανθρώπινη πλευρά του Τούρκου προέδρου για τον οποίον επεσήμανε πως «ήταν άλλος άνθρωπος πριν το πραξικόπημα». «Νιώθω ότι μέσα του ανταγωνίζεται τον Κεμάλ. Προσπαθεί να περάσει στον λαό του την αντίληψη ότι αυτός είναι πιο μεγάλος από τον Κεμάλ, ότι ο Κεμάλ συρρίκνωσε την Τουρκία ενώ αυτός την ξανακάνει μεγάλη. Και ξέρετε, αυτή η έξαρση μεγαλείου συνδυασμένη με την ανασφάλεια είναι κακός σύμβουλος στην εξωτερική πολιτική», επεσήμανε ο Βουλευτής Ροδόπης.
Ο Βουλευτής Ροδόπης μίλησε επιπλέον για τις σχέσεις Ρωσίας – Τουρκίας, για το νέο κανάλι που επιδιώκει να ανοίξει ο Ερντογάν στην Ανατολική Θράκη και το οποίο θα παίξει καθοριστικό ρόλο στις σχέσεις της γείτονος με τις μεγάλες δυνάμεις, καθώς και για τις βασικές διαφορές Ελλάδας – Τουρκίας οι οποίες θα πρέπει, σύμφωνα με τον ίδιο, να επιλυθούν με βάση το διεθνές δίκαιο.
Ειδικότερα, για την Ελλάδα τόνισε ότι ακολουθεί μεν τα τελευταία χρόνια ένα δόγμα με συνέπεια, επενδύοντας στη σύγχρονη αποτρεπτική της δύναμη, όμως για να είμαστε ως χώρα αποτελεσματικοί χρειάζεται εθνική συνεννόηση. «Δεν μπορούμε να κάνουμε εξωτερική πολιτική για εσωτερική κατανάλωση, δεν μπορούμε πάνω σε αυτό το πεδίο να λύνουμε τις μικροπολιτικές μας διαφορές», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Τα κυριότερα σημεία της τοποθέτησης του Ευριπίδη Στυλιανίδη:
«Η συγκεκριμένη συγκυρία που βιώνουμε είναι η κρισιμότερη για τον προσδιορισμό του ρόλου μας αλλά και των σχέσεων στη γειτονιά μας από το 1974 και μετά. Για μένα είναι ακόμα και από τις περιόδους του 1986 και του 1996 στα Ίμια διότι από τον τρόπο που η Ελλάδα και η διεθνής κοινότητα θα αντιμετωπίσουν τα ζητήματα που ανακύπτουν θα προσδιοριστεί η ισορροπία δυνάμεων αλλά και οι κανόνες που διέπουν την περιοχή για τα επόμενα 50 χρόνια. Υπό αυτή την έννοια είναι ευχής έργο να υπάρχει απ’ όλες τις πλευρές νηφαλιότητα, ορθολογισμός και απόλυτος σεβασμός του διεθνούς δικαίου.
Ο αείμνηστος Καραμανλής κάποτε έλεγε ότι οι διαφορές λύνονται με τρεις τρόπους. Ο ένας είναι ο διάλογος, ο δεύτερος είναι η επιδιαιτησία και ο τρίτος είναι ο πόλεμος. Κανείς δεν θέλει να φτάσει στο τρίτο στάδιο.
Κατά τη γνώμη μου για να μπορέσουμε να συλλάβουμε το πλέγμα των σχέσεων που διαμορφώνεται στην περιοχή πρέπει να κάνουμε μια ανάλυση των προσανατολισμών των δύο κρατών που θα αναφερθούμε αλλά και του ρόλου που πρέπει να παίξει η δυτική συμμαχία.
Ήμουν αυτός που φιλοξένησε τον Ταγίπ Ερντογάν στην Κομοτηνή όταν ήταν ταμπού ένας πρωθυπουργός της Τουρκίας να επισκέπτεται την Ελλάδα και εκείνη η επίσκεψη θεωρήθηκε επιτυχής και αμοιβαία επωφελής. Γέννησε τον ελληνοτουρκικό αγωγό φυσικού αερίου, πολλαπλασίασε τον όγκο εμπορικών συναλλαγών και μετέτρεψε τις δύο μειονότητες, τη θρησκευτική της Θράκης και την εθνική της Κωνσταντινούπολης, σε γέφυρα πραγματικής φιλίας και συνεργασίας.
Εκτιμώ ότι η στροφή που σημείωσε η Τουρκία όσον αφορά τον ευρωπαϊκό της προσανατολισμό τα προηγούμενα χρόνια ζημίωσε τις διμερείς σχέσεις και πιστεύω ότι ήταν καταλυτική η επίδραση σε αυτή τη στροφή του Αχμέτ Νταβούτογλου ο οποίος επηρέασε αρνητικά τον προσανατολισμό της γείτονος μετατρέποντας την από ευρωπαϊκή δύναμη σε αναθεωρητική δύναμη. Η Τουρκία μπήκε στη λογική να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη αναθωρητικού τύπου.
Έτσι λοιπόν η πολιτική μηδενικών προβλημάτων θα έλεγα ότι έγινε πολιτική προβλημάτων. Χάλασε τις σχέσεις της με το Ισραήλ, έκανε εμπλοκές στη Συρία, απομακρύνθηκε από τις σχέσεις με τα περισσότερα αραβικά κράτη και κάπως κλονίστηκε η σχέση εμπιστοσύνης με την Ελλάδα. Επεδίωξε να γίνει συνομιλητής των μεγάλων δυνάμεων και να δείξει ότι μπορεί να παίξει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή, κλόνισε όμως αυτό το οποίο είχε κατακτήσει ως μεγάλη χώρα.
Δημιούργησε μία σχέση με τη Ρωσία η οποία δεν ξέρω αν είναι στρατηγική ή τακτική και νιώθοντας ως περιφερειακή δύναμη φυλακισμένη στη γεωγραφία και στο στάτους που δημιουργεί το διεθνές δίκαιο επεδίωξε μία έντεχνη ένταση για να διμεροποιήσει το διεθνές ζήτημα με την Ελλάδα και να μπορέσει να δημιουργήσει ένα καινούριο δίκαιο κατά όπως την βολεύει.
Η ένταση της γείτονος αποβλέπει στο να μπορέσει οδηγώντας σε μια κορύφωση να κάτσει με την Ελλάδα σε ένα τραπέζι για να τα βρει χωρίς όμως πλαίσιο κανόνων όπως αυτό ορίζεται από το διεθνές δίκαιο. Οι βασικές μας διαφωνίες με την Τουρκία είναι δύο. Η μία είναι οι κανόνες με τους οποίους θα επιλύσουμε τις διαφορές μας και η άλλη είναι η ατζέντα των διαφορών όπου η ελληνική πλευρά πιστεύει ότι η μοναδική νόμιμη διαφορά, με βάση το διεθνές δίκαιο, είναι ο προσδιορισμός της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ ενώ η τουρκική πλευρά επιδιώκει να διευρύνει αυτήν την ατζέντα προσπαθώντας να βάλει το FIR Αθηνών, τις γκρίζες ζώνες, ακόμα και το θέμα αποστρατικοποίησης των νησιών.
Την ίδια ώρα βεβαίως που καταγγέλλει την Ελλάδα για παρανομία στο θέμα εξοπλισμού των νησιών η ίδια έχει παρανομήσει επανειλημμένα και στην παραβίαση των μειονοτικών δικαιωμάτων τη δεκαετία του ’50 και του ’60 και στο καθεστώς αυτονομίας της Ίμβρου και Τενέδου που δεν έγινε σεβαστό στην πράξη και ουσιαστικά παραβίασε τη Συνθήκη της Λωζάνης και στην υπόθεση της Κύπρου έχουμε παράνομη εισβολή και κατοχή.
Εάν θελήσουμε να μπούμε σε ένα συντεταγμένο διάλογο με βάση τους κανόνες διεθνούς δικαίου έχουμε δύο ζητήματα τα οποία πρέπει προηγουμένως να επιλυθούν. Τι θα συζητήσουμε και με βάση ποιους κανόνες.
Είναι καθοριστική η εξέλιξη των ρωσοτουρκικών σχέσεων. Πάντοτε κυρίαρχος παράγοντας ήταν οι ΗΠΑ και η συνύπαρξη μας στο ΝΑΤΟ και πάντοτε το ΝΑΤΟ για να μη γίνει μέρος του προβλήματος έλεγε βρείτε τα. Φαίνεται ότι αμερικανικός παράγοντας είναι ενοχλημένος τελευταία από την προσέγγιση της Τουρκίας με τη Ρωσία και όσον αφορά τα εξοπλιστικά της γείτονος και μια σειρά από κοινές δράσεις. Ωστόσο υπάρχει ένα λεπτό ζήτημα που θα προσδιορίσει τις σχέσεις της Τουρκίας με τη Ρωσία και τις ΗΠΑ. Αυτό είναι το νέο κανάλι που επιδιώκει να ανοίξει ο Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη. Ο Τούρκος πρόεδρος είπε ότι η Συνθήκη του Μοντρέ μαζί με τα Στενά είναι πλέον ιστορία.
Το νέο κανάλι αν κατασκευαστεί επειδή θα ξεκινάει από τουρκικά ύδατα και θα τελειώνει σε αυτά δεν θα υπακούει τους κανόνες που προσδιόρισε η Συνθήκη του Μοντρέ. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό διότι από εκεί διέρχονται 2,6 εκ. τόνοι αργού πετρελαίου από τη Ρωσία και το Καζακστάν προς τη Δύση. Οι διελεύσεις ενεργειακών πλοίων από τον Βόσπορο είναι τέσσερις φορές περισσότερες από τις διελεύσεις στον Παναμά και τριπλάσιες από αυτές του Σουέζ. Το κανάλι αυτό είναι πολύ υψηλός στρατηγικός στόχος της τουρκικής κυβέρνησης. Μετατρέπει την Κωνσταντινούπολη σε νησί, στοιχίζει πάνω από 10 δις δολάρια, έχει 43 χλμ μήκος, 150 μέτρα πλάτος και μπορεί να ολοκληρωθεί έως το 2025 επιτρέποντας τη διέλευση στα πιο σύγχρονα δεξαμενόπλοια.
Υπάρχει μια διεθνής κριτική που λέει ότι το κανάλι αυτό το χρηματοδοτεί το Κατάρ διότι έχει αγοράσει τα παρακείμενα οικόπεδα και θα στεγάσει σε παρακείμενες πολυκατοικίες περίπου 3 εκ. πληθυσμό και η διεθνής ανησυχία οφείλεται κυρίως στον τρόπο με τον οποίον η τουρκική ηγεσία θα αξιοποιήσει εμπορικά και στρατιωτικά το συγκεκριμένο κανάλι.
Σήμερα ο ρωσικός στόλος διέρχεται αβλαβώς από τον Βόσπορο ενώ από το νέο κανάλι θα χρειάζεται ειδική άδεια, πλοία που δεν ανήκουν στις παρευξείνιες χώρες δεν μπορούν να μπουν στον Εύξεινο Πόντο παρά μόνο τα πολύ μικρά και δεν μπορούν να διέλθουν ούτε υποβρύχια. Αυτό σημαίνει ότι η Τουρκία αν περάσει στο νομικό της έλεγχο το νέο κανάλι θα μπορεί να ελέγχει απόλυτα εάν ή όχι θα βγει ο ρωσικός στόλος στη Μεσόγειο και αν θα μπει ή όχι ο Νατοϊκός στόλος στον Εύξεινο Πόντο. Από τη μία αναβαθμίζει τον ρόλο της Τουρκίας, από την άλλη μπορεί να τη βάλει σε μία απίστευτη περιπέτεια και γεωπολιτική και στρατηγική και να την απομονώσει ακόμα και από τις δύο δυνάμεις οι οποίες δεν θα δεχόντουσαν να υπάρχει ένα μονοπώλιο στη Μαύρη Θάλασσα.
Επειδή έχω γνωρίσει τον Ερντογάν οφείλω να πω ότι είναι χαρισματικός ηγέτης, ικανός, που έχει κάνει πολλά πράγματα για το λαό του και με αυτή τη ματιά πρέπει να τον βλέπουμε. Θεωρώ όμως ότι είναι στρατηγικό λάθος η απομάκρυνση του από την αγκαλιά της Δύσης και ο εναγκαλισμός με τα ακραία κινήματα του Ισλάμ και επίσης θεωρώ ότι είναι ενδεχόμενο λάθος να υπερεκτιμά τις δυνάμεις της χώρας του και να παίζει τόσο υψηλού ρίσκου παιχνίδια με τις μεγάλες δυνάμεις. Αυτό μπορεί να στοιχίσει στον ίδιο, στη χώρα του και στις διμερείς μας σχέσεις.
Η Ελλάδα έχει ένα δόγμα που το ακολουθεί με συνέπεια. Πρώτον, δεν διεκδικεί τίποτα αλλά και δεν παραιτείται από τα εθνικά κυριαρχικά της δικαιώματα. Επενδύει στη σύγχρονη αποτρεπτική της δύναμη, ο στόχος δεν είναι να κάνει πόλεμο αλλά να κάτσει επί ίσοις όροις απέναντι στον συνομιλητή της διεκδικώντας λύσεις που πατούν στο διεθνές δίκαιο και στο δίκαιο της θάλασσας. Η Ελλάδα έχει κάνει θετικότατα βήματα δημιουργώντας τη συμμαχία Ισραήλ – Κύπρου – Αιγύπτου – Ελλάδος, ενισχύοντας την εταιρική σχέση με τις ΗΠΑ και εφόσον προετοιμάζεται για τα δύσκολα δείχνει ξεκάθαρα προς τους γείτονες ότι δεν θέλει τον πόλεμο αλλά θέλει μία τίμια συμφωνία η οποία θα φέρει κοντά τις δύο πλευρές με στόχο την ανάπτυξη των οικονομιών και τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή.
Θεωρώ ότι για να είμαστε αποτελεσματικοί χρειάζεται η εθνική συνεννόηση. Δεν μπορούμε να κάνουμε εξωτερική πολιτική για εσωτερική κατανάλωση, δεν μπορούμε πάνω σε αυτό το πεδίο να λύνουμε τις μικροπολιτικές μας διαφορές, πρέπει να υπάρχει και εθνική στρατηγική. Εύχομαι η περιοχή μας από περιοχή σύγκρουσης και διαφωνίας να γίνει περιοχή σταθερότητας και ειρήνης».
«Η ανασφάλεια και η έξαρση μεγαλείου του Ερντογάν»
Απαντώντας αργότερα σε ερώτηση του κοινού, ο Ευριπίδης Στυλιανίδης αναφέρθηκε στην ανθρώπινη διάσταση του Ερντογάν και ειδικότερα στην ανασφάλεια που νιώθει μετά το πραξικόπημα αλλά και στην έξαρση μεγαλείου που τον διακατέχει επειδή «ανταγωνίζεται τον Κεμάλ».
«Η εσωτερική πολιτική επιδρά πάντοτε στην εξωτερική. Ο Ερντογάν ήταν ένας άλλος άνθρωπος πριν γίνει το πραξικόπημα. Στην προσπάθεια του να εδραιώσει την κυριαρχία του έναντι των κεμαλικών και των στρατιωτικών παρακολούθησε τα βήματα της ευρωπαϊκής εναρμόνισης και ήταν ένας εξαιρετικός συνομιλητής γιατί αυτό που ταύτιζε την προσπάθεια του να κυριαρχήσει τα ταύτιζε με τα συμφέροντα της Ε.Ε. και της Ελλάδας. Εγώ προσωπικά μάλωσα δύο φορές με την Καγκελάριο Μέρκελ προσπαθώντας να την πείσω ότι έχει μονομερή ενημέρωση για την τουρκική πλευρά καθώς αμφισβητούσε τις προσπάθειες του Ερντογάν για ευρωπαϊκή προοπτική. Τους έλεγα μην απομονώσετε τον Ερντογάν γιατί θα τον σπρώξετε στην αγκαλιά του ακραίου Ισλάμ, πράγμα το οποίο δυστυχώς έγινε.
Μεσολάβησε το πραξικόπημα και την επόμενη μέρα ο Ερντογάν έβγαλε μια ανασφάλεια που οδήγησε σε φυλάκιση δημοσιογράφων, διώξει δημοσίων υπαλλήλων κλπ. Αυτό έχει επίπτωση στην Τουρκία, το έκανε για να προστατεύσει τον εαυτό του και καθ’ υπερβολή κάποιων μέτρων. Νιώθω ότι μέσα του ανταγωνίζεται τον Κεμάλ. Προσπαθεί να περάσει στον λαό του την αντίληψη ότι αυτός είναι πιο μεγάλος από τον Κεμάλ, ότι ο Κεμάλ συρρίκνωσε την Τουρκία ενώ αυτός την ξανακάνει μεγάλη.
Και ξέρετε, αυτή η έξαρση μεγαλείου συνδυασμένη με την ανασφάλεια είναι κακός σύμβουλος στην εξωτερική πολιτική διότι μπορεί και το ίδιο κράτος που εκπροσωπείς να το τινάξεις στον αέρα. Δεν μπορούμε να κάνουμε έναν σχεδιασμό χωρίς να λάβουμε υπόψη μας αυτή την ανθρώπινη διάσταση», δήλωσε καταλήγοντας ο Ευριπίδης Στυλιανίδης.
Συμμετέχοντες ομιλητές εκτός του κ. Στυλιανίδη ήταν ο κος Αμανατίδης Γιάννης, Βουλευτής Α’ Θεσσαλονίκης ΣΥΡΙΖΑ και πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών και ο κος Σέρμπος Σωτήριος, Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, οι οποίοι αναφέρθηκαν εκτενώς στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις, σχολίασαν τις πρόσφατες εξελίξεις και ανέδειξαν την έντονη διαχρονικότητα του συγκεκριμένου θέματος. Από κοινού συνεχάρει τον Οργανισμό και την Αντιπρόσωπεια της Κομοτηνής για την επιλογή της θεματικής και την άψογη οργάνωση.
Το παρών έδωσαν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής, Παντελεήμων, Διπλωματικός Ακόλουθος του Τουρκικού Προξενείου στην Κομοτηνή, ο Διοικητής της 29ης Μ/Π Ταξιαρχίας Πεζικού Ταξίαρχος Λεωνίδας Γιοβάνης, ο Υποδιοικητής της 21ης Ταξιαρχίας Τεθωρακισμένων Κομοτηνής, Ταξίαρχος Μπόγδος Ιωάννης, ο Αστυνομικός Διευθυντής ΑΜΘ κος Συριτούδης Πασχάλης, ο Αστυνομικός Διευθυντής Ροδόπης κος Μιχάλης Σεβδυνίδης, ο Υπαρχηγός Β’ Ερυθρού Σταυρού Κομοτηνής κος Βλαχόπουλος Χαράλαμπος καθώς και μέλη της Διεύθυνσης Σαμαρειτών, Διασωστών και Ναυαγοσωστών του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού Κομοτηνής, Επιπλέον εκπρόσωποι του Ελληνικού Κοινοβουλίου, ο κος Ιλχάν Αχμέτ, Βουλευτής Ροδόπης ΚΙΝΑΛ, ο κος Δημήτρης Χαρίτου, Βουλευτής Ροδόπης ΣΥΡΙΖΑ, ο κος Χουσεΐν Ζεϊμπεκ, Βουλευτής Ξάνθης ΣΥΡΙΖΑ και εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής κοινότητας του ΔΠΘ.
Την ημερίδα παρακολούθησαν πλήθος κόσμου της τοπικής κοινωνίας, φοιτητές του ΔΠΘ και όλα τα μέλη της Αντιπροσωπείας Κομοτηνής.
Με το πέρας των τοποθετήσεων ακολούθησε γόνιμος διάλογος με το κοινό, λύνοντας απορίες και προβληματισμούς των παρευρισκομένων.
