«Η ανεργία είναι η σύγχρονη αμαρτία. Η ίδια η κοινωνία που την προκαλεί, την καταδικάζει» (Χαριτόπουλος)
Έτος 2014, Μήνας Φεβρουάριος. Έχουν περάσει δεκάδες χρόνια από τότε που ο δυτικός κόσμος αποφάσισε ότι ο καπιταλισμός είναι το κοινωνικό – οικονομικό σύστημα που θα επικρατήσει. Με την ανάπτυξη της βιομηχανίας δημιουργήθηκαν χιλιάδες θέσεις εργασίας και πληθυσμοί ολόκληροι μετανάστευσαν για να επανδρώσουν τις θέσεις αυτές. Κατά τον Μαρξ, η επιβίωση της κοινωνίας θα στηριζόταν στην εργασία. Εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων θυσιάστηκαν για το δικαίωμα της εργασίας και στη συνέχεια για τη βελτίωση των συνθηκών της. Η εργασία καθορίστηκε ως το μέτρο των αμοιβών και γενικότερα της κατανομής του πλούτου.
Σήμερα, μετά από τόσα χρόνια ζυμώσεων ζούμε σε μια παράνοια, το σύστημα θεωρεί την εργασία ως αναντικατάστατο θεμέλιο της κοινωνίας και δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, ενώ ταυτόχρονα καταργεί τους κανόνες και την πρόσβαση των ανθρώπων σε αυτή. Η κοινωνία της εργασίας, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί, πλήττεται από το φαινόμενο της ανεργίας που η ίδια δημιουργεί.
Η ανεργία χαρακτηρίζεται από πολλούς ως βόμβα στα θεμέλια της κοινωνίας. Πλήθος νέων ανθρώπων που δεν έχουν απασχοληθεί ποτέ εκλιπαρούν για μια θέση εργασίας. Έχει παρατηρηθεί ότι ακόμη και μια ελάχιστη αύξηση του ποσοστού της προκαλεί αλυσιδωτά προβλήματα, από κοινωνική αναστάτωση και ένταση έως και ψυχικές ασθένειες.
Η πολιτεία, μετά τον εξευτελισμό του συνδικαλισμού, αντί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με σοβαρότητα και σχεδιασμό, μοιράζει τα ψίχουλα του ταμείου ανεργίας και παράλληλα ανακαλύπτει προγράμματα ευέλικτης απασχόλησης θεωρώντας ότι έτσι θα σώσει την κατάσταση.
Η αλήθεια είναι ότι δεν είναι και πολύ εύκολο να αντιμετωπίσεις την ανεργία (με τον παραδοσιακό τρόπο τουλάχιστον) όταν όλα είναι «εναντίον» σου. Το πρώτο πράγμα που αντιτίθεται είναι η ίδια η εξέλιξη της τεχνολογίας.
Τι μπορεί να κάνει κανείς όταν τα υπερσύγχρονα ρομπότ αντικαθιστούν χιλιάδες ανθρώπους με μεγάλη επιτυχία;
Τι μπορεί να κάνει κανείς με τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που έρχονται από χώρες με χαμηλότερο κόστος παραγωγής;
Τι μπορεί να κάνει κανείς με τους δρόμους που ανοίγουν και κάνουν ευκολότερη την πρόσβαση σε φθηνότερες αγορές;
Δεν πρόκειται να καταφέρουμε τίποτα αν αντιμετωπίσουμε τα παραπάνω ως προβλήματα. Η τεχνολογία θα συνεχίσει να εξελίσσεται και όλο και πιο προηγμένες μηχανές θα παράγονται. Το εμπόριο των προϊόντων και των υπηρεσιών θα διευρύνεται και οι δρόμοι θα ανοίγουν και θα βελτιώνονται για την επικοινωνία των λαών.
Στη γεωργία για παράδειγμα, με τη χρήση των μηχανημάτων και των χημικών, η παραγωγή αυξήθηκε χωρίς να αυξηθούν τα στρέμματα που καλλιεργούνται ενώ παράλληλα μειώθηκε ο αριθμός των αγροτών. Ένα εργοστάσιο παραγωγής αυτοκινήτων σήμερα μπορεί να παράγει, με τη βοήθεια των ρομπότ, 1500 με 2000 αυτοκίνητα ημερησίως απασχολώντας 70 εργαζομένους. Παλαιότερα θα χρειαζόταν κάποιες εκατοντάδες ανθρώπων γι’ αυτή την παραγωγή.
Αλλά και στις υπηρεσίες που σε λίγο θα απασχολούν τα ¾ του παγκόσμιου πληθυσμού τα πράγματα δεν είναι και πολύ καλύτερα. Στις τράπεζες για παράδειγμα η χρήση των αυτόματων μηχανημάτων και η εξέλιξη της πληροφορικής έχει επηρεάσει σημαντικά τις εργατοώρες των υπαλλήλων και έχει συντελέσει στη μείωση των εργαζομένων.
Τι θα γίνει λοιπόν; Θα σταματήσουμε την εξέλιξη ή θα μείνουμε όλοι άνεργοι; Μπορεί η ανάπτυξη από μόνη της όπως την αναμασούν κάθε μέρα οι πολιτικοί να λύσει το πρόβλημα της ανεργίας; Η απάντηση βρίσκεται στη σχέση παραγωγής και παραγωγικότητας. Όσο η παραγωγικότητα ξεπερνά την παραγωγή (και αυτό θα γίνεται πάντα) και οι μηχανές παράγουν περισσότερο από τα ανθρώπινα χέρια, η ανάπτυξη από μόνη της όπως μας την παρουσιάζουν και έτσι όπως είναι στημένο το σύστημα δεν λύνει το πρόβλημα της ανεργίας, δημιουργεί ανεργία.
Σύμφωνα με τον Andre Gorg η κοινωνία της εργασίας που έχουμε δημιουργήσει δεν υπάρχει πια, δεν πρόκειται να επανέλθει. Πρέπει να βγει από τη συνείδηση και τη φαντασία μας και να τη δούμε με διαφορετικό βλέμμα. Πρέπει να επιχειρήσουμε την έξοδο από την κοινωνία της εργασίας και να ανακατανείμουμε τον πλούτο με διαφορετικό τρόπο.
Το σύστημα που επικράτησε όπως προείπαμε είναι ο καπιταλισμός. Φαίνεται παράξενο αλλά στο θέμα της εργασίας έχει εφαρμόσει με τον καλύτερο τρόπο τα λεγόμενα του Στάλιν «ότι το πολυτιμότερο κεφάλαιο είναι ο άνθρωπος». Στην παραγωγική διαδικασία ο άνθρωπος υποβιβάζεται σε ανθρώπινο δυναμικό ή ανθρώπινο κεφάλαιο ή ανθρώπινο πάγιο κεφάλαιο. Ενσωματώνεται δηλαδή στο ίδιο σύστημα με τις μηχανές. Αποτέλεσμα αυτού είναι αντί να εκμεταλλεύεται την παραγωγικότητα των μηχανών και να τις βάζει να δουλεύουν γι’ αυτόν να περιθωριοποιείται στην ανεργία.
Αριστερά και δεξιά πολιτικά κόμματα έχουν πέσει στην ίδια παγίδα της ανάπτυξης και της πλήρης απασχόλησης και απλά διαφωνούν στον τρόπο επίτευξης των παραπάνω. Ίσως η λύση να μη βρίσκεται εδώ. Ίσως πρέπει να ξεπεράσουμε την προκατάληψη του όταν δουλεύεις λιγότερο αμείβεσαι και λιγότερο.
Όταν ο Guy Aznar στο «Λιγότερη δουλειά – Δουλειά για όλους» περιγράφει την κοινωνία που δεν βασίζεται στην εργασία, ίσως και να έχει δίκιο.
Λάζαρος Νικολάου
[email protected]
