Η εξαφάνιση της πλήρους -από άποψη καταρχάς δικαιωμάτων- απασχόλησης, η απόλυτη κυριαρχία των ελαστικών, ευέλικτων -και σαφώς επισφαλών για τον εργαζόμενο- μορφών εργασίας, σε συνδυασμό με την έκρηξη της ανεργίας και τη διόγκωση της μαύρης εργασίας, εξελίξεις που επιβεβαιώνονται πλήρως από τα στοιχεία του ΣΕΠΕ, είναι οι μεγαλύτερες αποδείξεις για όσους υποστηρίζουν ότι πλέον μιλάμε για βαθύτατη και σοβαρότατη κρίση απασχόλησης.
Τα στοιχεία του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) για το α’ εξάμηνο του 2011 είναι σοκαριστικά δείχνοντας σαφή επιδείνωση της κατάστασης στην αγορά εργασίας έναντι των προηγούμενων εξαμήνων και καταγράφοντας, μεταξύ άλλων, αλματώδη αύξηση (5.521,67%) των συμβάσεων πλήρους απασχόλησης που μετατράπηκαν σε εκ περιτροπής με μονομερή απόφαση του εργοδότη.
Ακόμη δείχνουν ότι εν καιρώ κρίσης -ή με αφορμή αυτή- τα φαινόμενα απολύσεων χωρίς αποζημίωση, μη καταβολής του μισθού, στέρησης επιδομάτων αδείας έχουν αυξηθεί.
Ανησυχητικά είναι τα στοιχεία και σε ό,τι αφορά την τήρηση των κανόνων για την ασφάλεια των εργαζομένων. Ενδεικτικό είναι ότι τα εργατικά ατυχήματα, που είναι ένδειξη για την ποιότητα της κοινωνίας και του πολιτισμού μια χώρας, παραμένουν ανησυχητικά πολλά, αν και ελαφρώς μειωμένα σε σχέση με το αντίστοιχο εξάμηνο του 2010.
Μείωση προσλήψεων
Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΣΕΠΕ, το α’ εξάμηνο του 2011 προχώρησαν στη σύναψη νέων συμβάσεων οποιασδήποτε μορφής 3,68% λιγότερες επιχειρήσεις σε σχέση με αντίστοιχο διάστημα του 2010.
Επίσης, διαπιστώνεται ότι το ίδιο διάστημα υπάρχει κατά 23,23% μείωση των συμβάσεων πλήρους απασχόλησης, ενώ αυξημένο κατά 3,84% είναι το ποσοστό των συμβάσεων μερικής απασχόλησης και κατά 6,52% η εκ περιτροπής απασχόληση.
Σοκαριστικό στοιχείο είναι ακόμη ότι η αλλαγή των συμβάσεων πλήρους απασχόλησης προηγούμενων ετών που μετατράπηκαν στη διάρκεια του α’ εξαμήνου του 2011 είναι αυξημένες κατά 121,94% όσον αφορά τη μερική απασχόληση, 476,73% για την εκ περιτροπής απασχόληση, κατόπιν συμφωνίας με τους εργαζομένους και 5.521,67% για την εκ περιτροπής απασχόληση με μονομερή απόφαση του εργοδότη σε σχέση με τις αντίστοιχες του 2010.
Στο απόσπασμα η πλήρης απασχόληση
Με βάση όλα τα στοιχεία, σημειώνει το ΣΕΠΕ, είναι εμφανής η μετατροπή ολοένα και περισσότερων υφιστάμενων συμβάσεων πλήρους απασχόλησης σε συμβάσεις μερικής ή εκ περιτροπής εργασίας.
Το 2010 μετατράπηκαν 26.253 συμβάσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης σε άλλες μορφές ευέλικτων συμβάσεων εργασίας. Ο αριθμός αυτός είναι κατά 54,6% αυξημένος σε σχέση με το 2009.
Επιπροσθέτως ήδη τους έξι πρώτους μήνες του 2011 έχουν μετατραπεί 30.366 συμβάσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης είτε σε συμβάσεις μερικής, είτε σε συμβάσεις εκ περιτροπής εργασίας.
Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι ενώ το 2009 οι συμβάσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης αντιπροσώπευαν το 79% των νέων συμβάσεων, το 2010 αντιπροσώπευαν το 66,9% και το πρώτο εξάμηνο του 2011 το 59,77%.
Από την άλλη πλευρά, η αναλογία των συμβάσεων μερικής απασχόλησης στο σύνολο των νέων συμβάσεων αυξήθηκε από 16,7% το 2009 σε 26,1% το 2010 και σε 32,09% το πρώτο εξάμηνο του 2011.
Τέλος, οι συμβάσεις εκ περιτροπής εργασίας αντιπροσώπευαν το 4,3% του συνόλου των νέων συμβάσεων το 2009, το 6,9% των νέων συμβάσεων εργασίας το 2010 και το 8,14% των νέων συμβάσεων εργασίας κατά το πρώτο εξάμηνο του 2011.
Αδήλωτη εργασία
Με βάση όλες τις μέχρι σήμερα ενδείξεις οι κλάδοι που παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά ανασφάλιστης εργασίας είναι: νυχτερινή διασκέδαση, cafe bar, καθαριότητα, κατασκευές, τομέας εστίασης, φιλοξενία, οι υπηρεσίες ασφαλείας (security).
Το πρώτο εξάμηνο του 2011 διενεργηθήκαν έλεγχοι σε 8.458 επιχειρήσεις των ανωτέρω κλάδων, που αντιστοιχούν στο 1% περίπου των συνολικών επιχειρήσεων στη χώρα.
Ο αριθμός των εργαζομένων στις επιχειρήσεις που έγιναν έλεγχοι είναι 30.102 και ο αριθμός των ανασφάλιστων εργαζομένων που προκύπτει είναι 9.008.
Από τους 9.008, οι 3.760 είναι αλλοδαποί, που αντιπροσωπεύουν το 39,76% σε σχέση με το συνολικό αριθμό των αλλοδαπών εργαζομένων, ο οποίος ανέρχεται στους 9.456 για τις επιχειρήσεις που πραγματοποιήθηκαν οι έλεγχοι.
Οι ημεδαποί ανασφάλιστοι και μη καταχωρημένοι στα ειδικά βιβλία νεοπροσλαμβανόμενου προσωπικού είναι 5.248, ποσοστό 25,42% των 20.646 συνολικά εργαζόμενων ημεδαπών στις επιχειρήσεις που ελέγχθηκαν.
Τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν, αποκλειστικά για την αδήλωτη εργασία ανέρχονται στα 5.453.500 ευρώ, χωρίς να περιλαμβάνονται πρόστιμα για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας.
Όπως εξηγεί το ΣΕΠΕ, «κατά το Α’ εξάμηνο του 2011 συνεχίζουμε την ελεγκτική δράση, με βάση τη διάταξη του άρθρου 151 του Ν. 3655/2008, με σκοπό την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας και διενεργούνται πλέον τακτικοί έλεγχοι από μικτά κλιμάκια αποτελούμενα από υπαλλήλους της Ειδικής Υπηρεσίας Ελέγχου Ασφάλισης (ΕΥΠΕΑ) του Ι.Κ.Α. και του Σ.ΕΠ.Ε.»
«Τα μικτά κλιμάκια έχουν ενταχθεί στον προγραμματισμό δράσης των Υπηρεσιών του Σ.ΕΠ.Ε., ενώ καταβάλλεται και συνεχής προσπάθεια αύξησης της αποτελεσματικότητας των ελέγχων μέσα από τη θέσπιση ποσοτικών και ποιοτικών στόχων, την αξιοποίηση των καταγγελιών και τη συνεργασία με τους Κοινωνικούς Εταίρους».
Οι ανωτέρω τακτικοί έλεγχοι, προσθέτει το ΣΕΠΕ, είναι δειγματοληπτικοί στους κλάδους που παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά ανασφάλιστης εργασίας.
Οι κυριότερες παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας
Οι κυριότερες παραβάσεις που εντοπίζουν οι Επιθεωρητές Εργασιακών Σχέσεων (π. Κοινωνικοί Επιθεωρητές) αφορούν μη καταβολή αποδοχών (κυρίως σε εμπορικά καταστήματα) απολύσεις χωρίς καταβολή αποζημίωσης, οφειλές αποδοχών αδείας και επιδομάτων αδείας.
Ακόμη, μη χορήγηση αναλυτικών εκκαθαριστικών σημειωμάτων στους μισθωτούς κατά την εξόφληση των αποδοχών τους, εξαναγκασμό υπογραφής εξοφλητικών αποδείξεων και καταβολή μικρότερου ποσού, παραβίαση ωραρίου (φαινόμενο που το συναντάμε πολύ συχνά στις τράπεζες επικαλούμενες δήθεν ταμειακό λάθος), απασχόληση σε ημέρα ανάπαυσης (REPO), μη κατάθεση στις Υπηρεσίες του ΣΕΠΕ ή μη ανάρτησή τους σε εμφανές σημείο στους χώρους εργασίας των πινάκων προσωπικού και των ωρών εργασίας ή των προγραμμάτων εργασίας από τις επιχειρήσεις όταν λειτουργούν με τη διαδοχική εναλλαγή περισσότερων της μιας ομάδας εργαζομένων ή όταν έχουν κυλιόμενες ημέρες αναπαύσεως ή είναι συνεχούς λειτουργίας με εναλλασσόμενες βάρδιες.
Επιπλέον, παράνομη υπερωριακή απασχόληση, μη χορήγηση εβδομαδιαίας και αναπληρωματικής ανάπαυσης όπως και μη χορήγηση της αδείας στους μισθωτούς ή μη τήρηση του βιβλίου αδειών.
Οι Περιφερειακές Υπηρεσίες Επιθεώρησης Εργασιακών Σχέσεων (π. Κοινωνικής Επιθεώρησης) σ’ όλη τη χώρα πραγματοποίησαν 14.364 ελέγχους και επέβαλαν 4.992 κυρώσεις (1039 μηνύσεις, 1.358 μηνυτήριες αναφορές και 2.595 πρόστιμα συνολικού ύψους 6.414.517 ευρώ.)
Στην ίδια περίοδο διενεργήθηκαν 10.930 εργατικές διαφορές, από τις οποίες επιλύθηκαν οι 5.138 και καταβλήθηκαν στους εργαζόμενους 9.963.083 ευρώ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία παρατηρείται μείωση του αριθμού των ελέγχων το α’ εξάμηνο του 2011 σε ποσοστό 14,91% σε σχέση με την αντίστοιχη χρονική περίοδο του 2010 και 7,04% σε σχέση με εκείνη του 2009.
Επιπλέον, αξιοσημείωτη είναι η άνοδος στις επιβληθείσες ποινικές κυρώσεις (μηνύσεις, μηνυτήριες αναφορές). Τα στοιχεία αυτά στην ουσία μεταφράζονται σε ποιοτικότερους και πιο στοχευμένους ελέγχους για το 2011 που οδηγούν αφενός μεν στην ανακάλυψη της παραβατικότητας των εργοδοτών και αφετέρου στην άμεση τιμωρία των παραβατών, τονίζει το ΣΕΠΕ.
Όπως επισημαίνει το ΣΕΠΕ, οι διαφορές μεταξύ εργαζομένων και εργοδοτών είναι σύνηθες κοινωνικό φαινόμενο, ο τρόπος της παρέμβασης (έλεγχος ή συμφιλιωτική δράση) σχετίζεται αφενός μεν με το περιεχόμενο της καταγγελίας, αφετέρου δε με την επιθυμία του καταγγέλλοντος για τον τρόπο παρέμβασης.
Έτσι, για καταγγελίες που αφορούν σε π.χ. απολύσεις, συμβάσεις εργασίας, ερμηνεία όρων συλλογικών συμβάσεων, καθυστέρηση καταβολής δεδουλευμένων αποδοχών, βλαπτική μεταβολή ή κατάχρηση διευθυντικού δικαιώματος, επιλέγεται συνήθως ως πρώτο στάδιο η συμφιλιωτική παρέμβαση της Επιθεώρησης, διότι η θετική για τον εργαζόμενο επίλυσή τους μπορεί να γίνει άμεσα.
Το 2011 είχαμε αύξηση κατά 2,76% και 8,88% σε σχέση με το 2010 και 2009, αντίστοιχα. Την τρέχουσα περίοδο το 52,99% των εργατικών διαφορών επιλύεται απαλλάσσοντας κυρίως τους εργαζόμενους, αλλά και τους εργοδότες, από δικαστικά έξοδα και λοιπή ταλαιπωρία.
Επίσης, αύξηση κατά 6,66% σε σχέση με πέρσι και κατά 6,58% σε σχέση με το 2009 παρουσιάζουν φέτος οι επιλυθείσες εργατικές διαφορές γεγονός που, σε συνδυασμό με τις ακόμα μεγαλύτερες αυξήσεις στα καταβληθέντα χρηματικά ποσά (ποσοστό 9,39 % το 2010, και 25,87% το 2009), καταδεικνύει τον ιδιαίτερα ενισχυμένο συμφιλιωτικό χαρακτήρα του Σ.ΕΠ.Ε.
Πάνω από 2.500 τα εργατικά ατυχήματα
Το α’ εξάμηνο του 2011, διερευνήθηκαν οι αιτίες 2.590 εργατικών ατυχημάτων τα οποία αναγγέλθηκαν στο Σ.ΕΠ.Ε., εκ των οποίων τα 29 ήταν θανατηφόρα.
Συγκριτικά, για το 2011 με την ίδια χρονική περίοδο του 2010 προκύπτει μείωση 8,1% των εργατικών ατυχημάτων και 44,20% των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων.
Ωστόσο, τα εργατικά ατυχήματα που είναι ένδειξη για την ποιότητα της κοινωνίας και του πολιτισμού μια χώρας, παραμένουν ανησυχητικά πολλά.
Άλλωστε, όπως σωστά σημειώνουν οι ειδικοί στην περίπτωση εργατικού δυστυχήματος και απώλειας ανθρώπινης ζωής ακόμη και ένα να συμβεί μιλάμε για αποτυχία και απογοητευτικό ποσοστό.
Σε δεύτερη μοίρα η ασφάλεια στην εργασία
Κατά το α’ εξάμηνο 2011 οι περιφερειακές Υπηρεσίες Επιθεώρησης Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία σ’ όλη τη χώρα (π. Κέντρα Πρόληψης Επαγγελματικού Κινδύνου-ΚΕ.Π.Ε.Κ. και π. Τμήματα Τεχνικής και Υγειονομικής Επιθεώρησης-Τ.Τ.Υ.Ε.) πραγματοποίησαν 12.831 ελέγχους και επέβαλαν 1.264 κυρώσεις (401 μηνύσεις, 421 πρόστιμα συνολικού ύψους 1.198.507 ευρώ και 442 διακοπές εργασιών).
Από την επεξεργασία των σχετικών στατιστικών στοιχείων, λαμβάνοντας υπόψη τα εργατικά ατυχήματα, τις καταγγελίες, καθώς και τα προβλήματα που αναδεικνύονται από τις νέες μορφές εργασίας και τις σύγχρονες μεθόδους και τεχνικές προκύπτει σε σχέση με το 2010 μείωση των ποινικών κυρώσεων (μηνύσεων και μηνυτήριων αναφορών) κατά 2,7%, μείωση των διοικητικών κυρώσεων (πρόστιμα) για παραβάσεις από πλευράς εργοδοτών στους χώρους εργασίας κατά 25,10% και μείωση των ποσών που έχουν επιβληθεί από πρόστιμα κατά 14,23%.
Οι κυριότερες παραβάσεις που συναντούν οι Επιθεωρητές Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία αφορούν μη απασχόληση Τεχνικού Ασφάλειας (Τ.Α.) και, όπου απαιτείται, Γιατρού Εργασίας (Γ.Ε.), μη αναγραφή των χρονικών ορίων και του ωραρίου απασχόλησης των Τ.Α. και Γ.Ε. στους πίνακες καταστάσεων εργασίας, όπως και η μη ανάρτηση αυτών στους χώρους εργασίας και η μη τήρηση του ωραρίου τους.
Συχνά εντοπίζεται επίσης η μη ύπαρξη ολοκληρωμένης Γραπτής Εκτίμησης Επαγγελματικού Κινδύνου (Γ.Ε.Ε.Κ.) η μη ύπαρξη μετρήσεων – όπου απαιτείται – βλαπτικών παραγόντων, η μη τήρηση βιβλίου υποδείξεων Τ.Α. και Γ.Ε. και βιβλίου ατυχημάτων, η μη χορήγηση από τον εργοδότη των κατάλληλων Μέσων Ατομικής Προστασίας και η μη χρήση τους από τους εργαζόμενους, η μη τήρηση καταλόγου εργαζομένων που εκτίθενται σε επικίνδυνους φυσικούς, χημικούς και βιολογικούς παράγοντες και η μη διάθεση κατάλληλα εφοδιασμένου φαρμακείου στο χώρο εργασίας, όπου αυτό απαιτείται.
