Η Κοιλάδα του Θανάτου στην έρημο Μοχάβε είναι το πιο ξηρό και θερμό μέρος της Βόρειας Αμερικής. Στο βορειοδυτικό τμήμα της κοιλάδας παρατηρείται ένα φαινόμενο που, αν και ήταν γνωστό στους επιστήμονες από τη δεκαετία του 1940, αδυνατούσαν να το ερμηνεύσουν επαρκώς. Πρόκειται για τεράστιους ογκόλιθους – ορισμένοι ζυγίζουν πάνω από 300 κιλά- που γλιστρούν στο έδαφος, αφήνοντας βαθιά χνάρια πίσω τους.
Κανείς δεν έχει δει αυτούς τους βράχους να κινούνται. Κυκλοφορούν όμως διάφορες θεωρίες για τις μυστηριώδεις δυνάμεις που προκαλούν την κίνησή τους. Απάντηση στο μυστήριο των κυλιόμενων βράχων επιχειρεί να δώσει ένας ερευνητής της ΝΑSΑ.
Νερό και πάγος μειώνουν την τριβή
Πρόκειται για τον Τσέχο γεωφυσικό Gunther Kletetschka, που εργάζεται στο διαστημικό κέντρο Goddard της NASA, με ειδικότητα στην Αστροχημεία και επισκέφθηκε την περιοχή μαζί με άλλους ερευνητές και φοιτητές. Μερικούς μήνες νωρίτερα είχε θάψει πάρα πολλούς αισθητήρες σ’ όλη την κοιλάδα, σε βάθος 0,5 και 8 εκατοστών.
Οι αισθητήρες θα του έδιναν ακριβείς πληροφορίες για τη θερμοκρασία και την υγρασία του εδάφους. Όταν οι επιστήμονες τους έφεραν στην επιφάνεια, διαπίστωσαν ότι το Μάρτιο υπήρχε πάγος στα ανώτερα στρώματα της γης, ενώ τον Απρίλιο η υγρασία έφτανε σε βάθος 8 εκατοστών.
Με βάση τα στοιχεία αυτά, ο Gunther Kletetschka έκανε την εξής υπόθεση: Η κοιλάδα περιστοιχίζεται από βουνά κι όταν λιώνουν τα χιόνια το Μάρτιο τα νερά σκεπάζουν τους βράχους. Τη νύχτα, που η θερμοκρασία πέφτει κάτω από το μηδέν, το νερό που βρίσκεται στην κάτω πλευρά του βράχου παγώνει. Τον Απρίλιο οι ογκόλιθοι εξακολουθούν να είναι τόσο κρύοι, που καλύπτονται εξολοκλήρου από πάγο.
Όταν το έδαφος καλύπτεται από άφθονα νερά που προέρχονται από την τήξη των πάγων, η τριβή πέφτει σε τόσο χαμηλά επίπεδα που αρκεί η πίεση της ροής του νερού για να αρχίσει ο βράχος να κινείται. Σε ορισμένες περιπτώσεις βοηθά και ο άνεμος, αλλά, κατά την άποψη του Τσέχου γεωφυσικού, δεν είναι απαραίτητο. «Εντοπίσαμε ένα νέο παράγοντα που μπορεί να προκαλέσει αυτό το φαινόμενο χωρίς να υπάρχει δυνατός άνεμος» μας εξηγεί. «Σ’ αυτό βοηθά το γεγονός ότι η κοιλάδα είναι πολύ επίπεδη. Από τη μια άκρη στην άλλη έχει κλίση μόλις 4 εκατοστά».
Η θεωρία του Gunther Kletetschka ερμηνεύει και το γεγονός ότι τα ίχνη των βράχων είναι πολύ μεγαλύτερα από τις πραγματικές διαστάσεις τους. Χαράχτηκαν όταν οι ογκόλιθοι ήταν σκεπασμένοι με πάγο που στη συνέχεια έλιωσε.
Με τη νέα θεωρία θα σιωπήσουν κι εκείνοι που αναζητούν το μυστικό της μετακίνησης των βράχων σε φάρσες των φοιτητών του Πανεπιστημίου της Νεβάδα, στο Λας Βέγκας, σε εξωγήινα όντα ή σε ζώα. Βέβαια, αυτές οι θεωρίες προσκρούουν στο εξής δεδομένο: τα ίχνη που μένουν στην κατάξερη κοιλάδα είναι τα μοναδικά αποτυπώματα πάνω στο έδαφος.
Παραμένουν δε ορατά για μερικά χρόνια. Επίσης, απορρίφθηκε η θεωρία της μετακίνησής τους λόγω σεισμικής δραστηριότητας στην περιοχή, καθώς αυτή έχει καταγραφεί και καθόλου δεν συμφωνεί με τα νέα ίχνη που παρατηρούνται.
Οι βράχοι παίρνουν τον ανήφορο
Άλλοι προσπάθησαν να ερμηνεύσουν το φαινόμενο αποδίδοντάς το στα μαγνητικά πεδία. Δύο από τους φοιτητές που μετείχαν στις έρευνες στην Κοιλάδα του Θανάτου έκαναν σχετικές μετρήσεις, χωρίς αποτέλεσμα. Ούτε η ελάχιστη κλίση της κοιλάδας δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί γλιστρούν οι βράχοι.
Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι περισσότεροι ογκόλιθοι ακολουθούν, καθώς γλιστρούν, την ανηφορική κλίση του εδάφους. Ίσως φαίνεται παράξενο, αλλά η κλίση είναι ελάχιστη κι ο άνεμος μπορεί να μετακινήσει βράχο καλυμμένο από πάγο επειδή το υπέδαφος είναι πολύ γλιστερό.
Για να καταγράψουν με ακρίβεια τις μετακινήσεις των ογκόλιθων, οι επιστήμονες σημείωσαν όλους τους βράχους και τα ίχνη που άφησαν με καρφίτσες σαν αυτές που χρησιμοποιούνται στους πίνακες ανακοινώσεων. Ταυτόχρονα μέτρησαν την κλίση μέσα και γύρω από τα ίχνη με υδροστάθμη. Αρίθμησαν τους διάφορους βράχους για να τους ξεχωρίζουν και προσδιόρισαν ακριβώς τη θέση τους με το σύστημα GPS.
Τέλος, φωτογράφισαν τους βράχους και τα ίχνη, ώστε να μπορούν να παρακολουθούν με ακρίβεια τις κινήσεις τους. Φωτογράφισαν επίσης τα βουνά Cottonwood και Nelson Rouge, που περιβάλλουν την κοιλάδα, και συνέκριναν τις φωτογραφίες με συντεταγμένες GPS. Οι πληροφορίες βρίσκονται τώρα σε ηλεκτρονικό πρόγραμμα που μπορεί να διαβάσει τη θέση των βράχων με τη βοήθεια μιας απλής φωτογραφίας.
Με τον τρόπο αυτό οι τουρίστες που θα επισκέπτονται την Κοιλάδα του Θανάτου θα μπορούν να στέλνουν τις ιδωτικές φωτογραφίες τους στην ιστοσελίδα της επιστημονικής ομάδας, βοηθώντας τους ειδικούς στην παρακολούθηση της ιδιόμορφης κινητικότητας των βράχων. Το ιδανικό θα ήταν φυσικά να κινηματογραφηθούν οι κινήσεις τους. Ωστόσο, κάτι τέτοιο, παρά τις προσπάθειες που έγιναν, δεν κατέστη εφικτό. Το πρόβλημα είναι ότι το φαινόμενο αυτό δεν συμβαίνει κάθε χρόνο, καθώς απαιτούνται οι κατάλληλες κλιματικές συνθήκες. Ορισμένοι επιστήμονες πάντως σχεδιάζουν να τοποθετήσουν σύντομα κάμερες στην κοιλάδα.
