Παραδοσιακά, οι αρχαιολογικές ανασκαφές μάς ανοίγουν ένα παράθυρο στην Ιστορία. Οι αρχαιολόγοι όμως σήμερα διαπιστώνουν ότι με τις ίδιες μεθόδους μπορούν να μας περιγράψουν την Ιστορία του πρόσφατου παρελθόντος πριν αυτό περιπέσει στη λήθη.
Με ιδιαίτερη προσοχή και μεγάλη επιμέλεια οι αρχαιολόγοι καταγράφουν προσεκτικά όλα τα ευρήματα και τα φωτογραφίζουν καθώς αποκαλύπτεται το ένα στρώμα μετά το άλλο στο κόκκινο Ford Transit, μοντέλο 1991. Η διαδικασία συνεχίζεται έως και την αφαίρεση του εσωτερικού σκελετού του. Μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονται πλαστικά παιχνίδια, οικολογικοί λαμπτήρες, μολύβια, έντυπα ασφάλισης, ένα ασημένιο νόμισμα του 1893 και όστρακα αρχαίων αγγείων. Το βρετανικό Ironbridge Gorge Museum αγόρασε το Ford Transit το 1991.
Οι αρχαιολόγοι του μουσείου το χρησιμοποίησαν επί σειρά ετών, προτού πάρει την άγουσα για το τμήμα συντήρησης οχημάτων του. Αργότερα, μια ομάδα φοιτητών Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Bristol με επικεφαλής τον καθηγητή Αρχαιολογίας John Schofield χρησιμοποίησε το αυτοκίνητο κατά τη διάρκεια φοιτητικής μελέτης, με όλους τους κανόνες της αρχαιολογικής έρευνας: ακριβείς μετρήσεις, φωτογράφιση, καταγραφή και του πιο ασήμαντου ευρήματος.
Ένας μικρόκοσμος
Η μεθοδολογία που ακολούθησαν ήταν η ίδια με αυτή που θα ακολουθούσαν σε οποιαδήποτε αρχαιολογική ανασκαφή. Άρχισαν να μελετούν το αυτοκίνητο από το εξωτερικό προς το εσωτερικό του, προσπαθώντας να συγκεντρώσουν πληροφορίες για την ιστορία προέλευσης και τη χρήση του. Στo πλαίσιo της μελέτης τους πήραν συνεντεύξεις από υπαλλήλους του μουσείου που είχαν κατά καιρούς οδηγήσει το βαν. Οι περιγραφές τους βοήθησαν στη διαμόρφωση πιο ολοκληρωμένης εικόνας σε ό,τι αφορά την πολυτάραχη ζωή του αυτοκινήτου. Βέβαια, ορισμένες παρατηρήσεις μάλλον ως ασυνήθιστες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν.
Το αυτοκίνητο είχε χρησιμοποιηθεί για μεταφορές αντικειμένων, σε ταινία, σε έξαλλο χριστουγεννιάτικο πάρτι, όπως και για τη μετακίνηση παιδιών και σκύλων. Ιδιαίτερη ήταν και η ιστορία της προέλευσής του, όπως διαπίστωσαν οι αρχαιολόγοι. Όταν με σκόνη αλουμινίου επιχείρησαν να εντοπίσουν δακτυλικά αποτυπώματα στην καρότσα, δεν βρήκαν ούτε ένα. Λες και δεν το είχαν πιάσει ανθρώπινα χέρια. Και όντως, αυτό είχε συμβεί.
Στα αρχεία της εταιρίας ανακάλυψαν ότι το συγκεκριμένο αυτοκίνητο υπήρξε από τα πρώτα βαν στην Ιστορία της Μεγάλης Βρετανίας που η συναρμολόγησή τους είχε γίνει αποκλειστικά από ρομπότ. Η έλλειψη δακτυλικών αποτυπωμάτων πιστοποιεί το κοινωνικό δράμα που συντελέστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990: τότε, στο εργοστάσιο της Ford Work, στο Southampton, εκατοντάδες εργάτες οδηγήθηκαν στην ανεργία, καθώς αντικαταστάθηκαν από τα ρομπότ. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι τα τμήματα του αυτοκινήτου προέρχονταν από διάφορα μέρη του κόσμου. Οι κυλιόμενες ταινίες μεταφοράς ήταν ο μικρόκοσμος που καθρέφτιζε το δυναμισμό του διεθνούς εμπορίου, που ανθούσε την εποχή της κατασκευής του αυτοκινήτου.
Ενδιαφέροντα τα νέα ευρήματα
Αν αναζητήσει κανείς τον ορισμό της Αρχαιολογίας σε λεξικά, θα διαβάσει ότι πρόκειται για την επιστήμη που με τη βοήθεια των ευρημάτων περιγράφει την παλαιότατη Ιστορία των ανθρώπων. Οι αρχαιολόγοι, παραδοσιακά, ασχολούνται με υλικά ευρήματα του παρελθόντος. Όμως πλέον οι έρευνές τους έχουν στραφεί στη σύγχρονη Ιστορία των τελευταίων δύο αιώνων. Καταρχάς, διευκρινίζουν ότι δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα αντικείμενα που παράγει σήμερα ο άνθρωπος και τα λίθινα, για παράδειγμα, εργαλεία που άφησαν πίσω τους οι πρόγονοί μας πριν από χιλιάδες χρόνια.
Τόσο τα αρχαία όσο και τα νέα ευρήματα αποτελούν μέρος της υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς, που διηγούνται την εξελικτική πορεία του ανθρώπου και της κοινωνίας. Όπως δηλώνουν, το ίδιο ειδικό βάρος έχει η ανακάλυψη και η καταγραφή χαμένων πολιτισμών με τη μελέτη αντικειμένων του άμεσου παρελθόντος μας. Οι σακούλες των σκουπιδιών αποτελούν πηγή πληροφοριών εξίσου ενδιαφέρουσα με τα ευρήματα της προϊστορικής εποχής, από τα οποία αντλούνται ανεκτίμητες πληροφορίες για την καθημερινή διαβίωση και τις δραστηριότητες των ανθρώπων.
Πριν εξαφανιστεί κάθε ίχνος
Στην Καλιφόρνια, αρχαιολόγος μελετά τα αποκαΐδια κολεκτίβας χίπις. Εκεί, κομμάτια από το νοικοκυριό τους παρέμειναν στον κήπο της βίλας, σαν μια παγωμένη ανάμνηση κοινωνικού πειράματος. Σε άλλες περιοχές ταυτοποιούνται και φωτογραφίζονται παλιά εργοστάσια που δεν λειτουργούν πια και προγραμματίζεται η κατεδάφισή τους. Τη θέση τους θα πάρουν νέες πολυκατοικίες.
Οι αρχαιολόγοι προσδοκούν ότι με τις έρευνές τους θα παράσχουν νέες γνώσεις και νέα στοιχεία σε ό,τι αφορά τη σύγχρονη Ιστορία, συμπληρώνοντας τα κενά που αφήνουν οι παραδοσιακές γραπτές μαρτυρίες και οι πολιτικές αναλύσεις. Τα αντικείμενα διηγούνται τη δική τους ιστορία. Και καθώς το περιβάλλον μας έχει τόσο ρευστό χαρακτήρα, θα πρέπει οι μελέτες να διενεργούνται έγκαιρα.
Εξάλλου, καθημερινά γκρεμίζονται κτίρια και συνοικίες ολόκληρες, αυτοκίνητα καταλήγουν στα παλιοσίδερα, σκουπίδια θάβονται, πληροφορίες αποθηκεύονται ψηφιακά. Θα είναι εφικτή η αποκωδικοποίησή τους ύστερα από εκατό χρόνια; Αν δεν καταγραφούν σήμερα, όσο υπάρχουν κινδυνεύουν να εξαφανιστούν. Έτσι οι ερευνητές του μέλλοντος θα έχουν να αντιμετωπίσουν πολλά κενά στην απόπειρα χαρτογράφησης της συνέχειας της ανθρώπινης Ιστορίας.
