Το ΚΙΣ διεκδικεί την κυριότητα του αύλειου χώρου της παλιάς Συναγωγής εντός του Βυζαντινού Φρουρίου

Αγωγή κατά του Ελληνικού Δημοσίου κατέθεσε τον περασμένο Οκτώβριο το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο (ΚΙΣ), διεκδικώντας την πλήρη κυριότητα του αύλειου χώρου της ιστορικής Συναγωγής «Μπεθ Ελ», επιφάνειας 412,80 τ.μ., ο οποίος βρίσκεται εντός των τειχών του Βυζαντινού Φρουρίου Κομοτηνής.

Η αγωγή, που εκκρεμεί στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ροδόπης, στοχεύει στη διόρθωση της εγγραφής στο Κτηματολόγιο, η οποία εμφανίζει σήμερα την έκταση ως δημόσια.

Η Συναγωγή ως ιστορικό τεκμήριο

Η Συναγωγή, που γλίτωσε από τους πολέμους και τη ναζιστική κατοχή αλλά όχι από τη φθορά του χρόνου και την τελική κατεδάφιση το 1994, αποτελεί το ιστορικό τεκμήριο πάνω στο οποίο πατάει η αγωγή.

Για το ΚΙΣ, η αναγνώριση της κυριότητας είναι η νομική επισφράγιση ότι η γη αυτή ανήκει στη μνήμη των 819 Εβραίων της Κομοτηνής που εκτοπίστηκαν βιαίως από τις βουλγαρικές αρχές κατοχής (συμμάχους των Ναζί) τον Μάρτιο του 1943.

Από το οθωμανικό «ταπί» στη μεταπολεμική νομοθεσία

Το νομικό οπλοστάσιο του ΚΙΣ είναι εντυπωσιακό, καθώς η διεκδίκηση βασίζεται σε ιστορικούς τίτλους ιδιοκτησίας που ανατρέχουν στην οθωμανική διοίκηση. Σύμφωνα με το περιεχόμενο της αγωγής, η έκταση είχε παραχωρηθεί στην Ισραηλιτική Κοινότητα Κομοτηνής ήδη από το 1873 (οθωμανικό ταπί), δεκαετίες πριν την απελευθέρωση της πόλης.

Παρά την καταστροφή των πρωτότυπων τίτλων κατά τη διάρκεια της Βουλγαρικής Κατοχής (1941-1944), το ΚΙΣ επικαλείται τη μεταπολεμική νομοθεσία (Α.Ν. 367/1945 και 846/1946), βάσει της οποίας οι περιουσίες των Ισραηλιτικών Κοινοτήτων που έμειναν χωρίς κληρονόμους μετά το Ολοκαύτωμα, περιέρχονται αυτοδίκαια στο Συμβούλιο και όχι στο κράτος ως «αδέσποτα».

Το χρονικό της μεταβίβασης του 1999

Μια κρίσιμη λεπτομέρεια που αποσαφηνίζεται στην αγωγή αφορά τον διαχωρισμό του ακινήτου. Το έτος 1999, το ΚΙΣ μεταβίβασε στον Δήμο Κομοτηνής (βάσει του συμβολαίου 2699/20.5.1999) αποκλειστικά το κτίριο της Συναγωγής, επιφάνειας 342 τ.μ., τα θεμέλια του οποίου είναι ορατά σήμερα στην Πλατεία Αυτοκράτορος Θεοδοσίου. Ωστόσο, ο περιβάλλων χώρος –η έκταση που εφάπτεται δυτικά και νοτιοδυτικά με το εσωτερικό του Βυζαντινού Τείχους– παρέμεινε, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του ΚΙΣ, στην ιδιοκτησία του.

Η ανάδειξη του Φρουρίου και το διακύβευμα

Το οικόπεδο, η αξία του οποίου αποτιμάται στην αγωγή στα 192.000 ευρώ, αποτελεί τον ζωτικό χώρο του μνημείου. Η διεκδίκηση έρχεται σε μια χρονική συγκυρία όπου η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ροδόπης (ΕΦΑ) πρόκειται να υλοποιήσει εκτεταμένο έργο ανάδειξης του Φρουρίου, ύψους 500.000 ευρώ, μέσω χρηματοδότησης της Περιφέρειας ΑΜΘ.

Η δικαστική κρίση θα καθορίσει αν η συγκεκριμένη έκταση θα αναγνωριστεί ως ιδιοκτησία του ΚΙΣ, εξέλιξη που ενδέχεται να αλλάξει τα δεδομένα για τη διαχείριση του ιστορικού κέντρου. Για το ΚΙΣ, η αγωγή αποτελεί το μέσο για την επιστροφή των τίτλων ιδιοκτησίας εκεί που ανήκαν για αιώνες, αναγνωρίζοντας την ιστορική συνέχεια της εβραϊκής παρουσίας στην Κομοτηνή.